|
مزاج سودا
«سودا»، در معنای لفظی به معنای «سیاه» و در اصطلاح طب، یکی از اخلاط اربعه (چهارگانه) است. شبیه ترین ماده به سودا در طبیعت «خاک» است. شبيهترين وقت به سودا «غروب و آغاز شب» و شبيهترين فصل به سوداييها «پائيز» است. شبيه ترين جانور به فرد سودا زده «سگ» است. سگ همواره مزاج سودايي دارد. سودا در بدن شبیه «خون تیره» است. ویژگی سودا سردی و خشکی است. وجود سودا در حد متعادل مانند دیگر اخلاط چهارگانه، برای بدن لازم است. سودا، تمایل دارد در رگها رسوب کند و جای اصلی آن «طحال» است. زمان اصلي بورز سودا در افراد معمولي سن 35 تا 60 سال است. سيد اسماعيل جرجاني در كتاب "ذخیره ٔ خوارزمشاهی" كه دانشنامه طبي است، ميگويد: «و هرگاه که جگر گرمتر کفک او بیشتر باشد و گرمتر، آنرا صفراء سوخته گویند و اگر بغایت سوختگی رسد سودا گویند.» و نيز ميگويد: «سودا دو گونه است: طبیعی و ناطبیعی . اما طبیعی درد خون است و بدین سبب سطبرتر و گرانتر از اوست و طبع او طبع زمین است سرد و خشك و رنگ او سیاه است و مزه ٔ او آمیخته است از شیرینی و ترشی و فراز هم کشیدگی و...» ويژگيهاي «غلبه سودا» ویژگی های روانشاختی فرد سودایی؛ فرد سودا زده منضبط، عبوس، مشکوک و حساس است. مثل «خاک» سرد، خشک، سر سنگین و کم تحرک است و دوست دارد سرجایش استوار و سفت و سخت باشد و به زحمت تغییر مشی می دهد. دیر عصبانی می شود اما عصبانیتش شدید و محکم است.مانند سگ در هنگام شبانگاه و سردي، هراسان و نگران است. بد مي خوابد و بداخلاقي مي كند. فرد سودایی، زود رابطه عاطفی و دوستی برقرار نمی کند. در دوستی و انجام امور بسیار احتياط ميكند. برای همین دیر فریفته می شود. برای خود، حد و مرز مشخص مي كند و اجازه نميیدهد كسي قدم به حريمش بگذارد. مثلا اگر در محيط كار، چند نفر باشند و هریک، یک کمد داشته باشند، فرد سودايي روي كمدش نامش را مي نويسد تا کسی به آن دست نزند. يا
مثلا در آپارتمان قسمتي از ديوار حياط را با رنگ علامت مي زند كه تا جای ماشينش را مشخص کند و از اینکه کسی آنجا را اشغال کند ناراحت می شود. فرد سودایی حركات افراد دیگر را زير نظر می گیرد و از آنها نكاتی را در ذهن نگه می دارد یا حتی دوست دارد از هر یک پرونده ای بسازد و نگه دارد. ريز بین و نکته سنج است. این امر ضرورتا به دلیل هوش زیاد او نیست. نکته سنجی او ناشی از سودایی بودنش است. با این حال، فرد سودایی می کوشد توجه کسی به این رفتارش جلب نشود. از اینکه توجه دیگران را به خود جلب کند، پرهیز دارد. غلبه سودا و افراط در نکته سنجی ممکن است فرد سودایی را به ریزبینی افراطی و بدبيني و بددلي بکشاند! وي در بررسي اوضاع، موشكاف و دقيق است و همه جوانب را می سنجد اما در تصميم گيري مشكل دارد و مثل خاک دیر به تحرک در می آید. براي همين افراد سودايي ارتشي، كارآگاه، بازپرس و مشاور موفقي ميشوند و ديگران را از همه اوضاع مطلع ميكنند. زيرا مو را از ماست بيرون مي كشند. اما سودائيها، مدير موفقي نمي شوند. زيرا شك و دو دلي و اين پا اون پا كردن، رشته امور را از دست آنان خارج مي كند و نمي توانند تصميمات مهم و اجرايي بگيرند. سودائي زود خسته ميشود اما پشتكار زيادي دارد و با وجود خستگي به كارش ادامه مي دهد. براي همين اگر حرفه و اشتغالي برگزيد، موفق ميشود. مثلا اگر پزشك باشد درتشخيص بيماريها مانند كاراگاه به بازجويي از بيمار و احوال او ميپردازد و با پشتكار، ريزبيني و وسواس بيماري را درست تشخيص ميدهد. اما در نوشتن نسخه به دليل دشواري در تصميم گيري دچار ترديد و دو دلي ميشود. اگر معلم و مدرس باشد يك مطلب را بارها تأكيد ميكند و بازهم مطمئن نيست شاگردانش مطلب را شير فهم شدهاند يا نه. فرد سودايي همچنين بلندنظر و "دل گــُنده" نيست. بد بين و ديرجوش است. حتي به دوستان و همكارانش نگاه بدبينانه دارد و از اظهار نظر آنان، دچار سوء تفاهم ميشود و مكرر آنها را به زبان يا حداقل در دلش، زير سوال مي برد. حتي اگر با احترام از او ياد كنيد دچار سوء تفاهم ميشود و گمان ميكند، مقصود بدي داشتهايد. به حوادث جاري و اتفاقات روزمره هم نگاه بدبينانه دارد و زود ناراحت شده و كارش به خوددرگيري، خود خوري و غصه خوردن مي كشد. ممكن است برخي از اين حالات به دليل شرايط خاص مانند خستگي و بي خوابي براي افراد ديگر هم پديد آيد. البته فراموش نكنيم كه خستگي نيز سودا زا است. افراد سودايي گمان ميكنند توان بويايي، شنوايي و هوشي بالاتري دارند. البته چون حواس خود را روي اين موضوعات تمركز ميكنند، عملاً هم بيش از ديگران در درك بوها و شنيدن صداها نتيجه ميگيرند. افراد سودا زده نبايد تنها بمانند زيرا سردي و خشكي و رسوب و افسردگي و منفي بافي براي آنها غربت و خستگي ميآورد و مدام سوداي آنها بيشتر ميشود و چون قدرت انتخاب و تصميم گيري ضعيفي دارند، دچار مشكل خواهند شد. همچنين همنشيني و همسري دو فرد سودازده، موجب ميگردد، دچار همافزايي در منفي بافي و غصه شوند و بيماري روحي شديد پيدا كنند. به قول نظامي گنجوي يك آدم سودايي صحرايي را غمزده ميكند: فرد سودائي در غروب و ابتداي شب، دچار دلهره و نگراني مي شود. اما اوائل روز و پيش از ظهر مانند خاكي كه گرم ميشود، حالات بهتري دارد. ناشكيبايي و حساس بودن فرد سودايي درحدي است كه به راحتي نميتواند بخوابد و صداي تيك تاك ساعت هم مزاحم خواب اوست. البته برخي از اين ويژگيها به دلايل ديگر در فرد ظهور ميكند و يا ممكن است برخي از اين ويژگيها در مزاجهاي ديگر هم ديده شود. مثلاً فرد دموي هم كم خواب مي شود و به عوامل محيطي حساس است. بنابراين نبايد با ويژگيهاي معدود، مزاج فرد را سودايي يا دموي قلمداد كرد. ویژگی های ظاهری و مادی؛ فرد سودایی لاغر، است. صورتش تیره و بادنجانی رنگ، است. دور چشمانش نیز تيره تر است. این تیرگی اطراف چشم، ناشی از رسوب سودا در رگ های زیر پلک هاست. بيماريهايي سودايي افرادي كه مزاج سودا در آنها ميل به غلبه دارد، اگر نتوانند سودا را متعادل كنند به لحاظ رواني دچار «وسواس»، «فوبيا» (ترس شديد و بي مورد)، «اسكيزوفرني» (ماليخوليا)، «افسردگي»، و... مي شوند. همچنين نشانههايي چون «بواسير»، «واريس – واريكوسل»، «تيرگي پوست»، «خشكي پوست»، «ترك خوردن پوست»، «بي خوابي»، «كابوس»، «بختك»، «خشكي ناخن»، «پيرچشمي»، «سرطان»، «سوزش دهانه معده»، «اشتهای کاذب، همراه با خوراك كم»، «میل زياد به رفتار محبت آميز و توان جنسی اندک» دارند. آدمهاي سودايي حرکات آرام و کند دارند و با احتیاط و دقت صحبت می کنند.از ديگر ويژگيهاي فرد سودايي اين موارد است؛ رگ های دست پنهان است. سفیدی چشم مايل به تیرگي است. رنگ مردمک میشی و قهوهای است. موی سر، خشک و ضخیم یا مجعد است. رنگ مو، سیاه مات و جوگندمی است. فرد سودايی معمولاً کم مو است. مزه دهان صبحگاهان، شور است. دهان، خشک و کم آب است. دهان بد بو نيست. البته ممكن است بوي بد دهان ناشي از عوارض ديگر داشته باشد. اشتها زیاد، ولی خوراک کم و استعداد هاضمه معده بسیار کم است. فرد سودايي ميل به شوری و شیرینی دارد اما ترشیی غذاي سرد مزاج و هواي سرد را دوست ندارد. تمایل به گرمیها دارد. نفخ معده فراوان است و شكم مدام قار و قور دارد. یبوست دارد. بوی بد مدفوع، ندارند. علت بروز سودا غذاهاي صنعتي، سرد و يخزده در فصل سرد به خصوص در فصل سرد، مصرف سوسيس، كالباس، زودپختها(فست فودها)، كمپوتها، كنسروها و خوراكيهايي كه مواد نگهدارنده مانند بنزوات سديم دارند، گوشتهاي سرد مانند گوشت گاو، ماهي، خوك، مرغ به ويژه مرغ صنعتي، اصليترين عامل رواج سودازدگي در جامعه امروز است. همچنين استفاده از ميوهها و مواد غذاهاي سرد در سرما مانند خيار، هندوانه، ماست، شير، كشك بخ خصوص از نوع صنعتي آنها، مصرف زياد برنج، و... سودا را شدت مي بخشند. به علاوه، فصول سرد، محيط سرد، تاريك و مخوف، ترس، خيالات بد، افكار گناهآلود، تنهايي، همنيشيني دائمي با انسان يا حيوان سودايي (مانند سگ)، حضور مداوم در معرض آلودگي صوتي، موسيقيهاي تند و روحآزار و... به تشديد سودا كمك ميكند. حضور دائمي در معرض رنگها، بوها و نورهاي سرد، غير طبيعي، تند و شيمايي و چشم آزار و شامهآزار هم سودا را شدت ميبخشند. حضور دائم در جوار ديوارهايي كه رنگ تند دارند، يا از سنگ به ويژه سنگ سياه و بي نقش و نگار و بدون لطافت ساخته شدهاند، سودا را تشديد ميكنند. حضور مداوم در معرض امواج راديويي و تلويزيوني هم به تشديد سودا منجر ميشود. به همين منظور استفاده مفرط از رايانه، تلويزيون و تلفن به ويژه تلفن همراه بر سودا ميافزايد. يكي از دلايل عبوسي، بداخلاقي، پرخاشگري و سپس سردردهاي افرادي كه زياد از رايانه و تلفن هراه استفاده ميكنند، تجميع سوداي حاصل از امواج آلوده است.
درمان سودا اگر سودا به حد افراط كشيد، به بيماريهاي خطرناكي منتهي ميشود. اما براي درمان سودازدگي در حد معمول كه بسياري به آن گرفتارند، اصلاح تغذيه و محيط زندگي مي تواند مؤثر باشد. پرهيز از غذاها و عواملي كه در بروز علت سودا برشمرديم، مهمترين عامل مهار سوداست. به علاوه مصرف غذاهاي گرم بسيار مفيد است. در ادامه به مواردي از آنها اشاره ميشود؛ سوپ ها و آشهاي معطر، پر ادويه و تند، حبوبات (به جز عدس)، سبزيجات معطر، غذاهاي گرممزاج مثل نخودآب، آبگوشت، گندم پخته، حليم، فسنجان،(با رب انار شيرين و نه ترش)، دانههاي گرم مانند فندق، پسته، بادام، كشمش، توت، خرما، گوشتهاي گرم مانند گوشت گوسفند، شتر، شترمرغ، بوقلمون، خروس (به ويژه پرورش محلي و خانگي)، كبوتر، گنجشك، كبك، بلدرچين، شهدهاي طبيعي مانند عسل، شيره انگور، شيره خرما ، ارده ، شيرينيهاي و خوردنيهاي طبيعي مثل سوهان، حاج بادام(محصول يزد و كاشان)، باقلوا (محصول يزد و قزوين) ، حلوا سياه (سوغات اردبيل)، انگشت پيچ (محصول همدان)، مسقطي...، شكلاتهاي طبيعي مانند نقل (محصولات اروميه و بجنورد) ، ريس (محصو ل تبريز)، نانهاي سبوسدار مانند سنگك و بربري و... همچنين شنيدن آواهاي خوش مانند نواي قرآن و ادعيه، حضور در فضاهاي معنوي مانند مساجد و غذاهاي سرد را بايد با مصلحها و تعديل كنندههاي مناسب و سازگار مصرف كرد. مثلا پنير را با گردو، نان صنعتي را با كنجد، شير پاستوريزه و فريزيري را با گلاب، برنج را با زيره، ماست را با نعناع و سبزيجات معطر، ترشيها را با فلفل زياد و تند، مرغ و ماهي را شكم پر، با ادويه گرم و فراوان تعديل كنيد تا سودازايي آنها كم شود. از ميان حبوبات عدس معمولي سرد (و دال عدس گرم) است. اگر عدس را به صورت عدسي ميل مي كنيد، با ادويه گرم و معطر آن را تعديل كنيد. زيارتگاهها، حضور در دامن طبيعت ، كوهنوردي، قدمزدن در ساحل درياها و رودخانهها، پاربهنه رفتن روي ساحل شني گرم و نيز روي سنگهاي قلوهاي گرم و... در مهار سودا مفيد است. همچنين استفاده از عطرهاي طبيعي و گرم به خصوص عطر گل محمدي، عطرياس مناسب است. فرد سودايي و بلغمي خوب است هنگام خواب، بستر و بالش خود را به گلاب يا عطرهاي گرم خوشبو كند. بسترهاي پشمين، فرضهاي دستباف و با رنگ طبيعي، پشتيها، بالشها و متكاهايي با پارچهها و كركهاي نخ، پشم، پنبه و... نيز در مهار سودا موثرند. سوداييها بايد سعي كنند، شبها بخوابند و از خواب صبحگاهي به خصوص بعد از طلوع آفتاب و خواب بعد از ناهار و پيش از غروب بپرهيزند. اگر فرد سودايي به ويژه بعد از مصرف سرديها در ناهار خوابيد و پس از خواب احساس سر درد كرد بايد خودش را ملامت كند. يا نبايد ميخوابيد و يا نبايد ناهار غذاهاي سرد ميخورد. همچنين در فضاي خانه و محيط كار، وجود گل و ريحان و عناصر طبيعي به علاوه افشاندن عطرها، عصارهها و دودهاي گرم مزاج، مانند نعناع، گلاب، دود اسپند، عود، عنبر و... موجب سودا زدايي ميشود. ميتوانيد براي مهار سودا ضمن پرهيز از نوشيدنيهاي سرد، صنعتي، گازدار و داراي مواد نگهدارنده، از نوشيدنيهاي گرممزاج و حتيالامكان طبيعي و دستساز استفاده كنيد. بسياري از آبميوههاي طبيعي مانند آب ليمو، بهتر است پس از تهيه مصرف شوند و گذشتن زمان بر روي آن موجب كاهش خواص آن ميشود. ميتوان نوشيدنيهاي مفرح و آرام بخشي را با آبميوهها، عرقها و عصارههاي طبيعي و تركيب آنها با شهدهاي طبيعي ساخت. آب ليمو، سركه، عرق نعناع، عرق بهار نارنج را ميتوان با عسل يا انواع شيرهها شيرين كرد تا نوشيدني مفرحي به دست آيد. اگر با رايانه و تلفن كار ميكنيد، گهگاه از آن نواها و آواهاي خوش و با مضامين متعالي پخش كنيد. يا اگر ميتوانيد از رايانه و تلفن همراه، فاصله بگيريد و به عناصر و رنگهاي طبيعي مانند تابلوها و تابلوفرشهاي زيبا و منقش به نقوش دلنواز، گلها، درختان و گياهان موجود در محيط يا حياط چشم بدوزيد و نوشيدنيهاي معطر و خوردنيهاي سودا زدا ميل كنيد. استفاده هفتگي از سوناي تر محيط داغ حمامهاي قديمي يا حتيالامكان حمام داغ، در محيط خانه ، ورزش مناسب و حتيالامكان پيادهروي تند نيز، سودا را با عرق از بدن خارج ميسازد. براي افراد سودايي و گرسنه استحمام مضر است.
+ نوشته شده در یکشنبه بیست و ششم آذر ۱۳۹۱ساعت 13:25 توسط محمد مهدي شيرمحمدي
|
|
|
